Kasztanowiec pospolity - Aesculus hippocastanum 1

Kasztanowiec pospolity - Aesculus hippocastanum
Inne nazwy: kasztanowiec zwyczajny, kasztanowiec biały
Rodzina: [si]Sapindaceae[/si - mydleńcowate

Kolor kwiatów:

biała,

Okres kwitnienia:

maj,

Rodzaj kwitnienia:

,

Pokrój: Drzewo dorastające zwykle do 20–25 m wysokości[5][22], ale w klimacie łagodnym (Anglia) osiąga do 36[5]–39[7] m przy 670 cm obwodu pnia[5]. W Polsce największe okazy osiągają ok. 30 m wysokości i ok. 600 cm obwodu pnia[5]. Z kolei na naturalnych stanowiskach, na skalistych stokach, czasem rośnie także jako krzew[7]. Korona drzewa jest regularna[22], gęsta[23], owalna[7], cylindryczna lub kopulasta, z dolnymi gałęziami zwisającymi do ziemi i nierzadko zakorzeniającymi się[22]. Drzewa mają silnie rozbudowany system korzeniowy[24], z korzeniem palowym[14] i licznymi korzeniami bocznymi rozrastającymi się płasko[23] i płytko[14].

Pień, pędy i pąki: Pień jest masywny, często skręcony wokół własnej osi[25], co zwiększa odporność na działanie wiatru[26]. Od małej wysokości rozwidla się na wznoszące się stromo główne konary[25]. Kora starszych pni szarobrunatna, łuszczy się tafelkowato cienkimi płatami[23]. Pędy są grube, za młodu gęsto, brązowo owłosione. Starsze pędy są nagie[22]. Młode pędy wznoszą się ku górze, z wiekiem szybko jednak zaczynają się rozpościerać poziomo[27]. Pąki duże, zwłaszcza szczytowe[22], szczególnie grube są pąki kwiatowe[5]. Osiągają do 2,5 cm (czasem do 5 cm[28]) długości i 1,5 cm średnicy[23], boczne pąki znacznie mniejsze[29]. Łuski okrywające pąki ściśle przylegają, są ciemnobrązowe lub czerwonobrązowe, błyszczące i lepkie od pokrywającej je substancji balsamicznej[5][29]. Blizny liściowe jasne, z łukowato ułożonymi śladami 3–9 wiązek przewodzących[29].

Liście: Rozwijając się okryte są rudobrązowymi, wełnistymi i gęstymi włoskami. Kutner ten szybko jednak zanika. Liście są naprzemianległe[30] i długoogonkowe – ogonki mają 7–20 cm długości[28][16]. Blaszka liściowa osiągająca do 60 cm średnicy[28] jest dłoniastodzielna, złożona z 5 do 7 listków siedzących (cecha charakterystyczna dla sekcji Hippocastanum). Mają one kształt odwrotnie jajowaty z nasadą klinowatą, brzeg podwójnie piłkowany. Środkowy listek jest najszerszy (do 10 cm szerokości[23]), skrajne są najmniejsze. Listki osiągają do 10–25 cm długości[5][22]. U kasztanowca pospolitego występuje zjawisko anizofilii – o ile w parach liści wyrastających równolegle do ziemi (po bokach pędu) blaszki są podobnych rozmiarów, to w przypadku par z jednym liściem wyrastającym po dolnej, a drugim po górnej stronie pędu – ten drugi zawsze jest mniejszy[30]. Górna strona blaszki jest na młodych liściach żółtawozielona[14], w ciągu lata staje się ciemnozielona, naga i połyskująca. Dolna strona jest jaśniejsza z pęczkami żółtobrunatnych włosków (domacjami) w kątach wiązek przewodzących[23]. Jesienne zabarwienie liści jest żółte[5] i brązowo-żółte[22].
U kasztanowców występują tylko tzw. liście wczesne – rozwijające się z zawiązków obecnych w pąkach zimowych[31]. W normalnych sytuacjach nie powstają nowe liście w ciągu sezonu wegetacyjnego, dlatego po ataku szkodników drzewo nie może odtworzyć listowia[30].

Kwiaty: Zebrane po 25–50[14] w gęste, stożkowate i wzniesione kwiatostany wiechowate o wysokości od 20 do 30 cm[5][11][22]. Powstają one na końcach pędów[32]. Szypuła kwiatostanu osiąga 3–5 cm długości i jest naga lub pokryta czerwonobrązowymi włoskami. Poszczególne kwiaty osadzone są na szypułkach długości od 3 do 6 mm[32].
Kwiaty są grzbieciste z wyjątkiem szczytowego w kwiatostanie[33]. Kielich dzwonkowaty, z 5 dużymi ząbkami[23], jasnozielonymi[32], o wysokości 5–6 mm, od spodu owłosiony[16][32]. Poszczególne kwiaty mają do 2 cm średnicy, przy czym często mniej ze względu na zawijanie się brzegów płatków. Płatki korony występują w liczbie 4 lub 5, są białe i wolne. U nasady dwóch górnych płatków występują początkowo żółte plamki[5][14], które po zapyleniu ciemnieją – stają się czerwone[34]. Płatki są omszone i orzęsione wzdłuż brzegów[14]. Pręcików jest 5–8 (najczęściej 7[32]). Ich pomarańczowe pylniki o długości do 1,3 mm wystają poza koronę na długich, wygiętych ku dołowi[23] i podnoszących się na końcach nitkach[32]. Nitki te są białe, o nierównej długości (od 1 do 2 cm) i owłosione w dolnej części[32]. Nitki pręcików mają różną długość[28]. Pyłek jest barwy czerwonej[28]. Zalążnia górna, trójkomorowa[34][32], jajowata i omszona. Zawiera po dwa zalążki w każdej z komór. Szyjka słupka biała, cienka, wygięta ku górze i zakończona na szczycie drobnym, punktowym znamieniem[32]. U nasady pręcików znajduje są jednostronnie wykształcony, czterołatkowy dysk miodnikowy[32]. W różnych kwiatach występuje redukcja męskich lub żeńskich organów i w efekcie u kasztanowca pospolitego występuje tzw. trimonoecja – na jednej roślinie mogą występować kwiaty obupłciowe, męskie i żeńskie. Kwiaty obupłciowe dla uniknięcia samozapylenia są przedsłupne[35]. W górnej części kwiatostanu występują z reguły tylko kwiaty męskie[14][32], w dolnej – żeńskie, a w środkowej – obupłciowe[32].

Owoce: Rozwijają się tylko z 2–5, rzadko do 8 kwiatów w dolnej części kwiatostanów[7]. Są to kolczaste (kolce do 1 cm długości[16]), zielone torebki o średnicy do 6 cm[5][22]. Dojrzewając, brązowieją[32] i otwierają się trzema klapami[23]. Zawierają najczęściej jedno, rzadziej dwa–trzy nasiona, zwane kasztanami[23][25]. Mają one kształt kulisty lub są bocznie spłaszczone, jeśli w owocu jest ich więcej niż jedno[25]. Osiągają ok. 4 cm średnicy[23]. Łupina nasienna jest ciemnobrązowa z wyraźnie jaśniejszą, białawą[7] i matową[23] plamą stanowiącą tzw. znaczek (hilum) tj. pozostałość po mocowaniu sznureczka zalążka[7]. Masa tysiąca nasion wynosi od 9 do ponad 15 kg[36]. [Wikipedia]